Author: maratstepanyan

<<Դպիր>> ամսագիրը բաց ցանց է, որտեղ աշակերտները և ուսուցիչները կարող են տեղադրել հոդվածներ՝ իրենց նախագծերի, կրթահամլիրի աշակերտների փոխանակումների այլ երկրների աշակերտների հետ, կազմակերպած արշավների Հայաստանի տարածքում և արտերկրում, հավաքների և ծամբարների մասին։

Ընթերցում էի այս ամսագիրը և մի քանի հետաքրքիր նյութեր աչքովս ընկան, որոնցինց կարող եմ առանձնացնել մի քանիսը։ Առաջինը Հասմիկ Ղազարյանի՝ <<Ճկուն հմտությունները՝ կրթական թիրախ>> հոդվածն էր։ Հոդվածի մեջ ներկայացվում էր գործունեությունը, կազմակերպվող հետաքրքիր միջոցառումները և խաղերը։ Խոսվում էր հաղորդակցման կանոներից և ներկայացված նախագծերի մասին, ինչպես նաև անցկացվող ճամբարների մասին։

Հաջորդը ուզում եմ ներկայացնել Մարթա Ասատրյանի՝ <<Կրթական փոխանակումները՝ հեղինակային կրթական ցանցի հարթակ>> հոդվածը, որի մեջ խոսվում էր երեք հարևան պետությունների հետ համագործակցությունը։ Խոսվում էր արտագնա ճամբարների, նոր գործընկերների ձեռքբերման, նախագծային փաթեթների և փորձի ձեռքբերման մասին։

Հաջորդը ինձ հետաքրքրեց Էմանուել Ագջոյանի՝ <<Բնապահպանական մի նախագիծ հեղինակային կրթական ցանցում>> հոդվածը։ Դրա մեջ խոսվում էր Ամբերդ գետը ուսումնասիրելու մասին։ Ասվում էր, որ նախագիծը անց է կացվելու 4 փուլով։ Առաջին փուլը իր մեջ ներկայացնում էր 4 քայլարշավ տարբեռ ուղղություններով։ Երկրորդ փուլի նպատակն էր ծանոթանալ գետի էկոլոգիական վիճակին։ Երրոդ փուլի նպատակն էր գտնել այդ խնդիրների լուծումները։Իսկ արդեն չորրորդ փուլը իրենից ներկայացնում էր փուլերի արդյունքների ամփոփում։

Թավուտում պատմվածքի գլխավոր հերոսներն էին Տաձյոմարան, Կանաձավա Տակեխիրոն և Մասագոն։ Հիմնական խնդիրն այն էր, թե ո՞վ է սպանել Տակեխիրոյին։ Տաձյոմարան ասաց, որ Տակեխիրոյի կինը՝ Մասագոն, նրան դուր էր եկել և ուզեցել է ամեն գնով հասնել նրան։ Ասաց որ Տակեխիրոյին տարել է անտառի խորքը և կապել։ Կնոջը ասում է թե իր ամուսինը տկարացել է, սակայն տեսնելով խաբեությունը, կինը հանում է դաշույնը և հարձակվում նրա վրա։ Տաձյոմարան կարողանալով դաշույն գցել կնոջ ձեռքից ազատում է Տակեխիրոյի կապերը արձակում է և սրի 20 հարվածով փոխանակվելուց հետո սպանում նրան։

Կիննել իր հերթին եկեղեցում խոստովանում է թե ինքն է սպանել իր ամուսնուն, ասել սկզբից կսպանեմ քեզ իսկ հետո ինձ, սակայն չկարողանալով սպանել իրեն հեռացել է թողնելով արդեն կնոջ դաշույնից սիրտը խոցված ամուսնուն։

Իսկ արդեն մեռած Տակեխիրոյի ուրվականը գուշակի շրթունքներով պատմում է, որ իր կինն ասել է․ «Սպանեք դրան։ Ես չեմ կարող ձեզ հետ լինել, քանի դեռ նա կենդանի է…»։ Կինը խաբելով Տաձյոմարային փախել է և անհետացել անտառի խորքերում, իսկ նա եկել և կտրել է պարանից մի հատված և ասել նրան․ «Հիմա պետք է քո մասին էլ մտածես ախպերս»։ Իսկ Տակեխիրոն վերցրել է իր առջև գցած դաշույնը և խրել իր սիրտը։

Իմ կարծիքով ճիշտ էր ասում ամուսինը, քանի որ նա սամուրայ էր, իսկ պարտված սամուրայները ինքն իրենց սպանում էին։

Արտավազդ Բ-ին հաջորդում է իր որդին՝ Արտաշես Բ-ն։ Նա Արտավազդ Բ-ի որդին էր, որը կարողացել էր խույս տալ իր ընտանիքի հետ գերության մեջ հայտնվելուց։ Նա մ․թ․ա․ 30 թվականին դառնում է Հայաստանի թագավոր, գրավում Ատրպատականը, կոտորել տալիս Հայաստանում գտնվող բոլոր հռոմեացիներին, սակայն մ․թ․ա․ 20 թվականին դավադրաբար սպանվում է հռոմեացիների պատվերով։ Արտաշես Բ-ին հաջորդում է հռոմեացի դրածո Տիգրան Գ-ն, որը գահակալման սկզբում վարում էր հռոմեամետ քաղաքականություն, սակայն գահակալման վերջում սկսեց ընդգծել իր ինքնուրույնությունը և առանց Հռոմի թույլտվության՝ իրենից հետո գահաժառանգ թողեց իր որդուն՝ Տիգրան Դ-ին: Սակայն Հռոմը զորքեր է ուղարկում և գահնկեց անելով Տիգրան Դ-ին գահ է բարձրացնում Արտավազդ Գ-ին։ Որոշ ժամանակ անց Տիգրան Դ-ն ժողովրդական ապստամբություն է բարձրացնում դրածո Արտավազդ Գ-ի դեմ և նրան սպանելով դառնում հայոց արքա։ Ի վերջո սարմատական լեռնական ցեղերի դեմ պատերազմելու ժամանակ զոհվում է Տիգրան Դ-ն և նրա մահով մ․թ․ 1 թվականին ավարտվում է Արտաշեսյանների արքայատոհմի ժառանգական իշխանությունը։

Արտավազդ Բ-ն, մ․թ․ա․ 55 թվականին զբաղեցնելով հայոց գահը, ինքնին ժառանգում է կայացած պետություն, որն ուներ հզոր բանակ և առաջադեմ տնտեսություն։ Մեծ Հայքի Արտաշեսյան համահայկական թագավորությունը հիմնադրել էր Արտավազդի մեծ պապը՝ Արտաշես Բարեպաշտը, իսկ վերջինիս հայրը՝ Տիգրան Բ-ն, այն հասցրել էր իր հզորության գագաթնակետին։ Տիգրան Արտաշեսյանը Հայքի գահին բազմել էր մ․թ․ա․ 95 թվականին և ապա դաշինք կնքել Պոնտոսի արքա Միհրդատ Եվպատորի հետ: Դեռևս Տիգրանի օրոք Հայքի աշխարհակալ նկրտումների առջև առկախ գլխավոր խնդիրը օրեցօր զորեղացող Հռոմեական հանրապետությունն էր, որի «անպարտելի լեգեոնները», Եվրոպայի զգալի մասը զավթելուց հետո, առաջխաղացել էին դեպի Փոքր Ասիա։ Մեծ Հայքի արևելյան հարևանը Պարթևական ընդարձակ տիրակալությունն էր, որը ձգվում էր Հայոց (Հյուսիսային) Միջագետքից մինչև Միջին Ասիա և Պարսից ծոցից մինչև հեռավոր Հինդուստան։ Այնուամենայնիվ, Տիգրանի հեռահար քաղաքականության շնորհիվ հայկական բանակները մ․թ․ա․ 94 թվականին Հայոց թագավորությանն են միացնում Ծոփաց աշխարհը՝ հռչակավոր «Չորրորդ Հայքը», ապա հպատակեցնում հարևան Վիրքն ու Աղվանքը։ Մ․թ․ա․ 87 թվականին Տիգրանը սկսում է իր հեղինակավոր Պարթևական մեծ արշավանքը և մեկ տարում նվաճում պարթևաց երկրի զգալի մասը։ Նույն տարում Արտաշատում կնքվում է հայ-պարթևական դաշնագիր, որով Գոդերձ Ա-ն Տիգրանին և իր իրավահաջորդներին էր զիջում «արքայից արքա» տիտղոսը, Հյուսիսային Միջագետքը, Օսրոյենեն, Արուաստանը (Միգդոնիա), Ադիաբենեն ճանաչում Հայքի կազմում, ինչպես նաև ընդունում Հայաստանի գերիշխանությունը։ Հաջորդիվ Տիգրան Մեծը նվաճում է Սելևկյան տերության թագը՝ վերահսկողություն սահմանելով Ասորիքի, Փյունիկիայի և Կիլիկիայի նկատմամբ։ Կիլիկիան գրավելուց հետո՝ Արտաշեսյանների թագավորությունը սկսում է սահմանակցել Հռոմեական հանրապետությանը:

Ավելի ուշ Տիգրանի ստեղծած կայսրությունն իր մեջ ներառում է նաև Հրեաստանը (Հուդայի թագավորություն) և Նաբաթեան։ Մ․թ․ա․ 71 թվականին Հայքի զինվորները ռազմակալում են Պտղոմայիս քաղաքը․ Հայկական աշխարհակալ տերությունը ձգվում է ընդհուպ մինչև Եգիպտոս։ Այնուամենայնիվ, աշխարհաքաղաքական իրադրությունը բեկումնային է լինում Հայաստանի համար, և Հռոմի դեմ շարունակական պատերազմներից հետո, Տիգրանն ի վերջո մի կողմ է դնում իր արքայական պատվախնդրությունը և կնքում Արտաշատի պայմանագիրը, որով Հայքը զրկվում էր իր նվաճումներից, սակայն և պահպանում էր իր տարածքային ամբողջականությունը Տիգրանի կառավարման վերջին տարիներին արքայազն Արտավազդը նշանակվում է գահակից։

Քեզ եմ ասում, քաջ այր Արտաշես,
Որ հաղթեցիր քաջ ազգին ալանաց,
Ե՛կ լսիր ալանների գեղաչյա դստեր խոսքը՝
Տուր պատանուն,
Քանզի սոսկ քենի համար օրենք չէ, որ ղյուցազունները
Այլ դյուցազունների զավակներին զրկեն կյանքից
Կամ ծառա դարձնելով՝ ստրուկների կարգում պահեն,
Եվ հավերժ թշնամություն
Երկու քաջ ազգերի միջև, հաստատեն:

His action was typical of him․

A scarce painting had suddenly disappeared in the museum.

The picture was not so expensive.

The device was placed above his head.

He showed all his talent to the audience․

He was given an essential assignment.

He had stopped the car in a visible area.

…Yesterday our teacher asked us to stay after classes. A basketball star came to us to talk about sport in everyday life. The way he spoke about being a teenager was funny. He said he didn’t like getting up early!…
…When do you get up in the morning? What do you do to keep fit? Would you like to go in for sports professionally, why?

Hi Dear Ben
I got your letter, it’s interesting what kind of star you met, it’s true I’m not that interested in basketball, but it’s fun to play.
I like to wake up early and don’t like to sleep long. I wake up, watch a little TV, and do my daily chores.
I love soccer, playing and watching soccer because it is very interesting and I would love to do that.
Well, my best wishes to you, Marat

Կերպարվեստը միավորում է գեղանկարչությունը, քանդակագործությունը, գրաֆիկան, դեկորատիվ-կիրառական արվեստը։ Ի տարբերություն տարածական արվեստների ոչ պատկերային տարատեսակների, կերպարվեստը արտացոլում է իրականությունը և տարածության մեջ ստեղծում է դիտարկելի ակներև կերպարներ։Կերպարվեստի ստեղծագործություններում պատկերված գործողությունը խտացած, կենտրոնացած է մեկ պահի մեջ, արտաքուստ ստատիկ է և չի զարգանում ժամանակի ու տարածության մեջ ինչպես թատերական արվեստում, պարարվեստում կամ երաժշտության մեջ, սակայն դա չի խանգարում գաղափարներ մտքեր ու ապրումներ արտահայտելուն՝ չկորցնելով մեծ արվեստի իր ուժը:

1920-ական թվականներին գործում էին կերպարվեստի ճանաչված վարպետներ Մարտիրոս Սարյանը, Սեդրակ Առաքելյանը, Ստեփան Աղաջանյանը, Եղիշե Թադևոսյանը, Հակոբ Կոջոյանը։ Նրանց ստեղծագործական ավանդույթների հիման վրա Հայաստանում ստեղծվեց կերպարվեստի նոր դպրոց։ Այդ գործում բացառիկ է համաշխարհային ճանաչման արժանացած Մարտիրոս Սարյանի դերը։ Մ. Սարյանը մարմնավորել է հայրենիքի գեղեցկությունը։ Նրա կտավներին բնորոշ են վառ ու ներդաշնակ գույները, որոնք կարծես ճառագում են լույս ու ջերմություն։

Կերպարվեստի զարգացման կարևոր գրավականը կադրերի պատրաստումն է։ Այդ նպատակով 1922թ. Երևանում բացվեց գեղարվեստի դպրոց։ 1935թ. կազմակերպվեց Հայաստանի կերպարվեստի թանգարանը, որն այսօր գործող Հայաստանի ազգային պատկերասրահն է։

Մարտիրոս Սարյան

Մարտիրոս Սարյանի նախնիները գաղթել են Ղրիմ, որտեղից նրանց շառավիղները տեղափոխվել են Նոր Նախիջևան: Սարյանը 1895թ. ավարտել է Նոր Նախիջևանի հայ-ռուսական հանրակրթական, 1903թ.՝ Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանները, կատարելագործվել է Վալենտին Սերովի և Կոնստանտին Կորովինի դիմանկարի արվեստանոցում:

Սովորելու տարիներին ստեղծել է մոր՝ Ուստիան Սարյանի (1898թ.), Սոֆյա Միանսարյանի (1903թ.) դիմանկարները, «Ինքնանկարը», «Մայրավանքը» (երկուսն էլ՝ 1902թ.) և այլ գործեր: 1901թ. Սարյանն առաջին անգամ եղել է Երևանում, Աշտարակում, Վաղարշապատում, Սևանում, 1902թ.՝ Անիում:

Այդ և հետագա տարիներին ուսումնասիրել է հայ ժողովրդի պատմությունը, նիստուկացն ու մշակույթը, որը մեծապես նպաստել է Սարյանի աշխարհայացքի և ստեղծագործական մեթոդի ձևավորմանն ու զարգացմանը: Նա ստեղծել է դիմանկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, բեմանկարչական գործեր, ձևավորել գրքեր: Ստեղծագործության 1-ին շրջանում (1904-1909թթ.) հրաժարվելով ավանդական մտածելակերպից և սկզբունքներից՝ Սարյանն ստեղծել է յուրահատուկ և արդիական արվեստ, որն անվանվեց «սարյանական»: 1907թ. Մոսկվայում մասնակցել է «Գոլուբայա ռոզա» և այլ ցուցահանդեսների, ներկայացրել է «Հեքիաթներ ու երազներ» նկարաշարը («Հեքիաթ: Արարատի ստորոտին», 1904թ., «Ծաղկած սարեր», 1905թ., «Համբույր», 1906թ., «Հեքիաթ», 1908թ., և այլն):  Ստեղծագործության 2-րդ շրջանում (1910-ական թվականներ) Սարյանը ճամփորդել է Կոստանդնուպոլսում (1910թ.), Եգիպտոսում (1911թ.), Պարսկաստանում (1913թ.): Այդ շրջանի գործերը («Կ. Պոլիս: Փողոց: Կեսօր», «Իվան Շչուկինի դիմանկարը», «Փյունիկյան արմավենի», «Եգիպտական գիշեր», «Բանաններ», «Գարեգին Լևոնյան», «Պարսկական նատյուրմորտ», «Դաշտային ծաղիկներ» և այլն), ի տարբերություն «Հեքիաթներ ու երազներ» նկարաշարի՝ կերպավորմամբ, ընդգրկված նյութով ու մոտիվներով իրական են:  1910-ական թվականների պատկերներում Սարյանը, համադրելով եգիպտական կերպարվեստի մոնումենտալության ու ճապոնական գունագրության մի քանի էական հատկանիշներ, Պոլ Գոգենի դեկորատիվ գունամտածողությունը, ծավալաձևի սեզանյան սկզբունքը, գունագծերի շեշտադրման Վան Գոգի եղանակը, ստացել է ինքնատիպ արժեք ու որակ: Մեծ եղեռնի (1915թ.) ժամանակ Սարյանն աշխատել է «Հայերին օգնող մոսկովյան կոմիտեում», մեկնել է Էջմիածին: Հովհաննես Թումանյանի, Գարեգին Հովսեփյանի և ուրիշների հետ ջանք չի խնայել համաճարակից փրկելու հայ գաղթականներին: Սակայն ծանր տպավորություններից հոգեկան ցնցում ստանալով՝ տեղափոխվել է Թիֆլիս՝ հիվանդանոց:  1916թ. Մոսկվայում Վարդգես Սուրենյանցի հետ ձևավորել է Վալերի Բրյուսովի «Հայ պոեզիան…» ժողովածուն, 1919թ. Նոր Նախիջևանում հիմնել է գավառագիտական թանգարան: 1921թ. Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հրավերով Սարյանն ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան, նշանակվել նոր կազմակերպվող Հայաստանի պետական թանգարանի վարիչ, օգնել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանի հիմնադրմանը: Հակոբ Կոջոյանի հետ ստեղծել է ՀԽՍՀ զինանշանը, 1945-1951թթ. եղել է Հայաստանի նկարիչների միության նախագահը: 1924թ. մասնակցել է Վենետիկի բիենալեի XIV ցուցահանդեսին, 1926-1928թթ. ապրել և ստեղծագործել է Փարիզում, որտեղ 1928թ. բացել է անհատական ցուցահանդես (նկարների մեծ մասն այրվել է հայրենիք տեղափոխող նավի հրդեհից): 1937թ. Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսի ԽՍՀՄ տաղավարի համար ստեղծած պաննոյի համար արժանացել է Մեծ մրցանակի: Սարյանը մահացել է 1972թ. մայիսի 5-ին: Նկարչի գործերը հիմնականում պահվում են ՀԱՊ-ում և նրա մասնաճյուղերում, նաև ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, ԱՊՀ և այլ երկրների լավագույն թանգարաններում: Սարյանն արժանացել է Բրյուսելի միջազգային ցուցահանդեսի ոսկե մեդալի (1958թ.) և ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի (1965թ.): 1955թ.-ից Հալեպում (Սիրիա) գործում է «Սարյան ակադեմիան», 1967թ.-ից Երևանում՝ տուն-թանգարանը: ՀՀ-ում Սարյանի պատկերով թողարկվել է թղթադրամ: 

<<ՈՍԿՅԱ, ՈՍԿԵ, ՈՍԿԻ>>

Այն ժամանակաշրջանը երբ մարդիկ ծաղկուն ժամանկներ են ապրել կոչվել է ոսկե դար։ Հայ ժողովրդի ոսկե դարը եղել է 5-րդ դարը, որը բացվեց հայ գրերի գյուտի ստեղծմամբ։ ԵՎ շատ գրողներ իրենց խոսքն են ասել ոսկե դարի մասին ինչպե օրինակ Հովհաննես Շիրազը իր <<Դեպի բնօրրան>> բանաստեղծությունում, ինչպես նաև հույն բանաստեղծ Հեսիոդոսը իր <<Աշխատանքներ և օրերում>> ստեղծագործությունում, որտեղ մարդիկ ապրում էին Սատուռնում ինչպես Աստվածներ։

Being a good leader takes work. It is not hard at all to tell   the difference between a good and a bad boss. Exceptional leaders – those who are respected and admired by their team – have a lot of secret skills that they put to use every day.

Firstly, building relationships – both with your team and your partners – is crucial in leading a team. That means your success depends greatly   on interpersonal skills and emotional intelligence. Emotional intelligence is the ability to recognize, understand, and manage our emotions, as well as understand the emotions of others. It’s a part of how we navigate social situations and then make decisions to  achieve  goals. Several studies have found that a strong emotional intelligence is a top factor for a leader’s success.  According to the research, managers with the strongest emotional intelligence were much more likely to succeed.

Exceptional leaders are ones who regularly remind   employees of the main goal. A team needs to know what they’re marching toward. With a larger vision in mind, their day-to-day work has more purpose.

Great leaders  make sure their daily behavior is a model for their team. They’re reliable (meaning they always follow through on what they’ve promised), they respect people’s time (meaning they don’t make others wait unnecessarily), and they retain a thoughtful, objective approach to problems or issues.