Ծանոթանալով նրանց ներկայացրած ծրագրերին, մենք տեսնում ենք, որ թե Սարաֆյանը, թե Արղությանն և թե Լազարյանը ակնկալում էին Ռուսաստանի հետ համագործակցել Հայաստանի ազատագրման իրենց ծրագրերն իրականացնելու համար: Բայց նրանց ծրագրերում կան որոշակի տարբերություններ:
1769թ. հունիսին Աստրախանի մեծահարուստ Մովսես Սարաֆյանը այլ գործիչների գիտությամբ Ռուսաստանի արտաքին կոլեգային է ներկայացնում Հահաստանի ազատագրության կազմած իր ծրագիրը: Նա առաջարկում էր Ռուսաստանում բնակվող հայերից ու վրացիներից կազմել կամավորական զորաջոկատներ և ռուսական զորքերի հետ ուղարկել Վրաստան: Ըստ Սարաֆյանի ծրագրի՝ զորաջոկատների հրամանատարը պետք է լիներ հայազգի, որպեսզի ենթարկվեր ռուսական բանակի հրամանատարությանը: Հակաթուրքական պայքարի մեջ պետք էր ընդգրկել Արցախի մելիքներին՝ տրամադրելով ռազմական հանդերձանք և զենք: Մովսես Սարաֆյանի ծրագրի համաձայն՝ Հայաստանն ազատագրելուց հետո պետք է սստեղծվեր հայկական պետություն, և Արցախի մելիքներից մեկը դառնար Հայաստանի թագավոր:
Ազատագրական շարժման նշանավոր գործիչներ Հովսեփ Արղությանը և Հովհաննես Լազարյանը 1780-ական թթ. սկզբին բանակցություններ էին վարում ռուսական պետական գործիչների հետ: Նրանք կազմում էին 18 հոդվածից բաղկացած մի նախագիծ: Առաջարկում էին Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև կնքել հավիտենական դաշինք: Հովսեփ Արղությանն ու Հովհաննես Լազարյանը գտնում էին, որ հայոց թագավոր պետք է ընտրվեր ռուսական կայսրի կողմից: Առաջարկվում էին Հայաստանի մայրաքաղաք դարձնել Վաղարշապատը կամ Անին: Առաջարկում էին նաև Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև կնքել առևտրական պայմանագիր, իսկ Կասպից ծովի ափին Հայաստանին տրամադրել նավահանգիստ:
Որոգայթ Փառաց» և «Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ» գրքերի կարևոր դրույթները
«Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ» գրքում ներկայացվում են՝
- Հայ ժողովրդի հերոսական անցյալը, նրա աշխարհագրական լայնարձակ սահմանները, և դրան հակադրվում է առկա վիճակը, երբ երկիրը կողոպտվում է օտարների կողմից:
- Կոչ է արվում հայ երիտասարդներին դուրս գալու օտար բռնակալների դեմ և զենքի ուժով հասնելու ազատության. «Խիզախությա՛մբ եղե՛ք նմանվողներ մեր նախահոր՝ քաջ Արամի որդիներին, որ միգուցե թե այդպիսով կարողանանք վերագտնել մեր հայրենիքն Արարատյան»:
- Քննադատվում է միապետական կարգը՝ այն համարելով հայոց պետականության անկման պատճառներից մեկը:
- Առաջարկվում էր ստեղծել սահմանադրություն և երկիրը կառավարել ժողովրդի ընտրովի ներկայացուցիչների միջոցով:
Ըստ «Որոգայթ փառաց» գրքի՝
- Հայոց ապագա պետության բարձրագույն մարմինը՝ «Հայոց տունը», պետք է կազմվեր ժողովրդի կողմից ընտրված փոխանորդներից (պատգամավորներից):
- Հայաստանում պետք է իշխեր օրենքը:
- «Հայոց տունը» պարտավոր էր ստեղծել գործադիր իշխանություն (կառավարություն): Այդ նպատակով փոխանորդներից պետք է ընտրվեին տասներեք հոգի, որոնցից մեկը վիճակահանությամբ դառնալու էր նախարար (նախագահ), իսկ մյուսները՝ նախարարի խորհրդակիցներ:
- Նախարարը լինելու էր օրենքի առաջին կատարողը և զորքի գլխավոր հրամանատարը:
Մարատ Ստեփանյան 