Ոսկեգույն բանդուկիտ կարճաքիթ բունդուկիտների տեսակ բունդու-կիտայինների ընտանիքից։ Ավստրալիայում էնդեմիկ է:
Վերջին հետազոտությունները վկայում են այն մասին, որ ոսկեգույն բանդուկիտը, հնարավոր է, պատկանում է փոքր բունդուկիտների տեսակին։ Դրան ապացույց կարող է ծառայել այդ կենդանիների գենետիկական նմանությունը։ Թերևս երկու տեսակներն էլ ունեն ձևաբանական տարբերություններ:
Հանդիպում է արևմտյան Ավստրալիայի տարածքում, ինչպես նաև հյուսիսային մասում։ Վաղ շրջանում տեսակը տարածված է եղել Ավստրալիայի ներքին շրջաններում, սակայն արդի ժամանակում նրա արեալը սահմանափակ է Կիմբերլիի արևմտա-հյուսիսային շրջաններով, Բարրո և Միդդլ կղզիներով։ Ավստրալիայի կենտրոնական շրջաններում ոսկեգույն բանդուկիտը դադարել է հանդիպել 1940—1960-ական թվականներից։ Սնվում է ծովափերը պատած թփերով, ավազաքարերով։
Վարում են վերերկրյա կյանք։ Բույները շինոմ են կամ հողի վրա, կամ էլ ընկած ծառերի փչակներում։ Ակտիվանում են գիշերը։ սնվում են միջատներով, որդերով, փոքր սողուններով, բույսերի արմատներով:
Կարճապոչ ծովահեն որոր, որորների ընտանիքի ծովային թռչուն:
Բնութագիր
Մարմնի երկարությունը 44-ից 55 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 88-125 սմ: Զուգավորման շրջանում գտնվող արու և էգ թռչունների մոտ գլխի գագաթը մուգ սևամորթ կամ մոխրագույն-շագանակագույն է, մեջքը, գոտկատեղը, փորը և պոչի տակը մոխրագույն-դարչնագույն են: Գլխի կողմերը, պարանոցի հետևը, կոկորդը և ամբողջ կրծքավանդակը սպիտակ են, կողմերի և պարանոցի հետևի մասում կա ոսկե դեղին երանգ: Կտուցը սև է հիմքը ձիթապտղի սևավուն, կանաչավուն կամ մոխրագույն երանգով, թաթերը՝ սև: Ձմռանը այս թռչունները նման են զուգավորման շրջանին, բայց թուխ փետուրները փոքր-ինչ բացավուն են` նուրբ փետուրի սպիտակավուն ավարտի պատճառով, մուգ շագանակագույն բծերը հայտնվում են պարանոցի, կոկորդի և կողմերի կողմերում և հետևում, իսկ ներքևի հետևի և որովայնի վրա հայտնվում են մուգ և թեթև լայնակի շերտեր: Կարճապոչ ծովահեն որորի ընդհանուր գույնը մոխրագույն-շագանակագույն, դեղնավուն-շագանակագույն կամ դեղնավուն-մոխրագույն է, գլխի հետևին և մարմնի վրա կան բծեր, ավելի գունատ է աչքերի շուրջը, կզակը, թևերի ծայրերը և փորը: Կտուցը վարդագույն-մոխրագույն-կապույտ է, սև բծերով, թաթերը բաց գորշ-կապույտ են, վարդագույն բծերով:
Ձայնը ճղճղոցով, քթախոս կամ մլավոցով՝ շատ բազամազան հնչյուններով: Կտրուկ ձայնը հիշեցնում է սիրամարգի աղաղակը՝ «կաոու», երբեմն էլ ցածր հնչյուններ են «կակ… կակ…»:
Արեալ
Կարճապոչ ծովահեն որորները բնադրում են Եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի տունդրաներում: 1977 թվականին թռչնաբան Վելիխանինը հաստատեց, որ կա նաև տեսակ, որը բնադրում է հարավային շրջանում: 2000 թվականի հունիս ամսվա ընթացքում կղզու վրա տեսակների կրկնակի ուսումնասիրության արդյունքում հայտնաբերեց գորշ որոր տեսակի 15 թռչուն, այդ թվում՝ երեքը բնադրած զույգ և 2 աղվափետուր ճտեր:
Այն ձմեռում է Հյուսիսատլանտյան օվկիանոսի ջրերում, Հարավային Ամերիկայի առափնյա ջրերում, Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ափերին, Հարավային Ավստրալիայում, Աֆրիկայի արևմտյան ափերին, Ասիայի արևելյան ափերին, Կարմիր ծովում և Պարսից ծոցում: Փոքր թվով թռչուններ ձմեռում են Սև և Միջերկրական ծովերում:
Շոտլանդիայի Ֆուլա կղզում կառուցվել է արգելոց, որում կարճապոչ ծովահեն որորը ընդգրկված է հատուկ պահպանության տեսակների ցանկում:
500 տարի առաջ մարդու մեղքով անհետացած կենդանիներ
Բալիական վագրը համարվում և հանդիսանում է ամենափոքր ամենաթեթևաքաշ ենթատեսակը վագրերի մեջ (շրջանում)։ Արուների մարմնի երկարությունը առանց պոչի հասնում է 160―240 սմ ընդ որում միջինը 200 սանտիմետր,Արու բալիական վագրերի առավելագույն ամենամեծ ռեկորդային երկարություն առանց պոչի 260 սմ, բայց պոչով 410 սմ, իսկ էգերինը՝ 160―200 սմ։ Միջին չափի Արու Բալիական վագրերի սովորական բնորոշ Ստանդարտ միջին քաշը հասնում է 160―190 կգ իսկ շատ մեծ չափի արուների միջին քաշը հասնում է մինչև 260 կգ: քաշային տիրույթում (դիապազոնում), իսկ էգերի միջին քաշը՝ 120―130 կգ։ Մազերը շատ կարճ է, բաց նարնջագույն գույն է և ամբողջ մարմնով տարածվում են սև հատվածներ։ Հաճախ այդ սև հատվածների մեջ նկատելի են մուգ գունավորման օղակներ, իսկ միջին արագությունը կարող է հասնել մինչև 50―60 կմ/ժ։
Առաջին վագրը սպանվեց 1911 թվականի նոյեմբերի 3-ին կղզում Օսկար Վոյնիչի կողմից։ Նա սպանել էր հասուն վագրի՝ կղզու հյուսիս-արևմտյան մասում՝ Հունունգ Հոնդոլոյի և Բանյուպոխ գետի միջև։ Տեղացիները հետաքրքրվեցին վագրի տեսակով և սկսվեց մասսայական որսորդություն։ Բարոնը այս ամենը նկարագրել է իր «Արևելյան Հնդկաստանում» գրքում, որը հրատարակվել է 1913 թվականին Բուդապեշտում։
Բալիական վագրի տեսակը համարվեց վերացող 1937―ից մինչև 1940 թվականները, մոտ 1940―ի սեպտեմբերի 27-ին, այն բանից հետո, երբ սպանվեց հասուն արու վագր Բալիի արևմուտքում։ Տեսնելով կղզու փոքր տարածքը, ոչ բարենպաստ պայմանները, դժվար թե ինչ-որ Բալիական վագրերը կենդանի ողջ մնա։
Մարատ Ստեփանյան 