Վանի թագավորության գրային համակարգը

Վանի թագավորության լեզուն ու գիրը և նրա ազգակից խուրրիերեն լեզվով խոսող ժողովուրդները մ. թ. ա. 2-1-ին հազարամյակներում լայնորեն տարածված էին Հայկական բարձրավանդակի վրա։ Վանա լճից հարավ-արևելք, ներկայիս Ռևանդուզ քաղաքի շրջանում ընկած Մոոսասիրի շրջանը, հավանաբար, տարածման հարավային սահմանն էր։ Այն անմիջապես հարում էր ասորեստանյան լեզվի տարածման տերիտորիային և Վանա լճի հյուսիսային ափերին գտնվող Ջիուկոլնի երկրի բնակչությունը նույնպես ուրարտական պիտի լիներ։ Խուրրի-ուրարտական բնակչության հյուսիսային սահմանը պարզ չէ Հավանական Է, որ այն անցնում Էր անդրարաքսյան շրջաններով։ Վաղ ստրկատիրական ասարակությանը Հայաստանում. Ուրարս, ու Ուրարտերեն լեզվի ուսումնասիրության համար հիմնական նյութ են ծառայում ուրարտական արձանագրությունները։ Լրացուցիչ տեղեկություններ կարելի է քաղել ասորեստանյան աղյուրներից, որտեղ զգալի թվով հատուկ անուններ են վկայված։ Որոշակի օգնություն են ցույց տալիս խուրրիերեն լեզվի տվյալները, որի հետ ուրարտերենը մոտ ազգակցություն ունի, Մեզ հասել են ուրարտական մի քանի հարյուր արձանագրություններ, գրված քարի, մետաղի, ոսկրի, վերջապես կավե սալիկների վրա։