Израильский историк и футурист Юваль Ной Харари много лет изучает макроисторические процессы. Ученый пришел к выводу, что именно сейчас, победив голод, войны и эпидемии, человечество стоит на распутье. Силы, которые веками истребляли людей, сегодня уже не представляют опасности, однако их место заняли другие угрозы: обжорство, наркотики, вмешательство в ДНК, растущее число самоубийств и атипичных инфекционных заболеваний. А самое угрожающее — высокие технологии — уже вошли в нашу жизнь настолько, что обратного пути нет. К чему нас приведет стремительно меняющаяся реальность? Представляем вашему вниманию 5 прогнозов Харари, которые заставляют задуматься.
1. Люди получат суперспособности
Победив голод, болезни и войны, человечество захотело бессмертия и всемогущества над природой. Человек стремится превзойти норму, а не просто достичь ее, как в прежние времена. Например, первоначальной целью улучшения органов было лечение. Так, во время первой мировой войны хирурги научились исправлять обезображенные в боях лица солдат. И вот спустя время те же технологии стали использоваться, чтобы придать больше красоты совершенно нормальным лицам. Генные инженеры и специалисты по нейрокомпьютерным интерфейсам стремятся победить рак и шизофрению. Но никто не даст гарантий в том, что один раз соединив мозг с компьютером, научившись избавляться от заболеваний, люди на этом остановятся и не запустят бесконтрольный апгрейд.
«Пройдет всего несколько лет, прежде чем мы услышим о попытках какого-нибудь миллиардера сконструировать себе на заказ гениального и красивого отпрыска», — считает Юваль Харари.
2. Человечество разделится на касты
Несложно представить себе последствия генетического апгрейда: появится новая каста сверхлюдей, у которых будут средства для исправления своей ДНК и обретения невероятных способностей. Зная человеческую природу, очевидно, как эти избранные станут обращаться с «простыми» людьми: примерно так же, как колонизаторы — с аборигенами вновь открытых земель. Разделение людей на биологические касты сокрушит гуманистическую идеологию. Если сегодня личная свобода и ставится выше социального равенства, то исключительно из-за аксиомы, что все люди идентичны с биологической точки зрения: и богатые, и бедные чувствуют одинаково, у каждого есть личное мнение, никто не застрахован от болезни и смерти. С развитием технологий все изменится: смогут ли мирно уживаться «обыкновенные» люди и те, кто обладает физическими или умственными суперспособностями?
3. Рухнет институт семьи и брака
Представьте, что вскоре удастся увеличить продолжительность жизни до 150 лет, не говоря уже о возможности бессмертия. Если это случится, нужно будет полностью перестраивать общество. Изменятся отношения между супругами, иным станет подход к воспитанию детей. Сегодня супруги клянутся быть вместе «пока смерть не разлучит их», и большую часть семейной жизни посвящают родительской роли. Но что если жить предстоит 150 лет? Поженившись в 40 и к 70-ти воспитав детей, паре предстоит коротать вместе еще целых 80 лет. Женщине будет сложнее расставить приоритеты, потому что материнство станет лишь небольшим временным отрезком на ее долгом жизненном пути. А уж возможность прожить в браке, «пока смерть не разлучит», станет и вовсе призрачной.
4. Понятие «профессия» потеряет смысл, а власть захватят диктаторы
Во что трансформируется профессиональная жизнь людей, случись нам жить 150 лет и более? Вряд ли возможно, однажды отучившись, более века трудиться в одной области. Как бы вы себя чувствовали, если бы ваш 120-летний босс мыслил категориями эпохи крепостного права? Или представьте, что диктаторы никогда бы не умирали. Тогда на своих постах до сих пор бы оставались Сталин и Мао. Подобная перспектива с правителями будущего уже не кажется призрачной.
5. Человек утратит возможность выбирать
Это логичное следствие не только в области политических выборов. Развитие технологий сделает людей бесполезными существами с точки зрения экономики. Уже сейчас алгоритмы стали принимать решения лучше, чем люди. Харари предсказывает исчезновение многих профессий в ближайшие годы: с функцией трейдеров на бирже, рабочих на производстве, банковских клерков, туристических агентов, врачей и адвокатов будут лучше справляться роботы. Создано немало программ, которые эффективнее людей выполняют различные задачи во всех областях деятельности: система медицинской диагностики Watson, клиентская служба Mattersight, оператор такси Uber, финансовый консультант VITAL, искусственный композитор музыки ЭМИ и другие. Сайты, где мы делаем покупки, учатся предугадывать наши предпочтения, чтобы вместо нас делать лучший выбор.
Ощущение всемогущества застилает современным людям глаза. Возможно, уже в этом веке нам придется защищать себя от угроз, созданных своими же руками. Сможем ли мы адекватно ответить на эти вызовы?
Իսրայելցի պատմաբան և ֆուտուրիստ Յուվալ Նոյի Հարարին երկար տարիներ ուսումնասիրում է մակրոպատմական գործընթացները:
Գիտնականը եկել է այն եզրակացության, որ հենց հիմա, հաղթելով քաղցը, պատերազմը և համաճարակները, մարդկությունը խաչմերուկում է: Այն ուժերը, որոնք դարեր շարունակ սպանել են մարդկանց, այլևս վտանգավոր չեն, բայց այլ սպառնալիքներ են գրավել նրանց տեղը՝ ագահություն, թմրանյութեր, ԴՆԹ-ի միջամտություն, ինքնասպանությունների աճող թվաքանակ և ատիպիկ ինֆեկցիոն հիվանդություններ: Եվ ամենասպառնալիցը` բարձր տեխնոլոգիաները, արդեն այնքան են ներխուժել մեր կյանք, որ հետդարձի ճանապարհ չկա: Ի՞նչի է մեզ բերելու արագ փոփոխվող իրականությունը: Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում Հարարիի 5 կանխատեսում, որոնք ձեզ ստիպում են մտածել:
1. Մարդիկ գերընդունակություններ կստանան
Հաղթահարելով սովը, հիվանդությունը և պատերազմները՝ մարդկությունը ցանկանում է անմահություն և ամենակարողություն բնության նկատմամբ: Մարդը ձգտում է գերազանցել նորմը, այլ ոչ թե հասնել դրան, ինչպես նախորդ ժամանակներում էր: Օրինակ՝ օրգանների կատարելագործման սկզբնական նպատակը բուժումն էր: Այսպես, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վիրաբույժները սովորեցին շտկել զինվորների` մարտերում այլանդակված դեմքերը: Եվ որոշ ժամանակ անց նույն տեխնոլոգիաները սկսեցին կիրառվել` կատարյալ նորմալ մարդկանց ավելի շատ գեղեցկություն հաղորդելու համար: Գենային ինժեներները և նեյրոհամակարգչային ինտերֆեյսների մասնագետները ձգտում են հաղթահարել քաղցկեղը և շիզոֆրենիան: Բայց ոչ ոք երաշխիքներ չի տա, որ մեկ անգամ ուղեղը համակարգչին միացնելով, սովորելով ազատվել հիվանդություններից, մարդիկ կանգ կառնեն այդ ամենի վրա և չեն սկսի անվերահսկելի նորացում:
«Կանցնի ընդամենը մի քանի տարի, երբ մենք կլսենք որոշ միլիարդատերերի՝ իրենց համար սրամիտ և գեղեցիկ սերունդ կառուցելու փորձերի մասին», — կարծում է Յուվալ Հարարին:
2. Մարդկությունը բաժանվելու է կաստերի
Հեշտ է պատկերացնել գենետիկական արդիականացման հետևանքները. կհայտնվի գերմարդկային նոր կաստա, որոնք միջոցներ կունենան` շտկելու իրենց ԴՆԹ-ն և ձեռք բերել անհավատալի կարողություններ: Իմանալով մարդկային բնությունը՝ ակնհայտ է, թե ինչպես են ընտրյալները վերաբերվելու «սովորական» մարդկանց. նույնպես, ինչպես գաղութարարները՝ նոր հայտնաբերված հողերի բնիկների հետ: Մարդկանց բաժանվելը կենսաբանական ձուլվածքների, կխաթարի հումանիտար գաղափարախոսությունը:
Եթե այսօր անձնական ազատությունը դրված է սոցիալական հավասարությունից վեր, ապա դա պայմանավորված է բացառապես այն աքսիոմով, որ բոլոր մարդիկ նույնական են կենսաբանական տեսանկյունից. թե՛ հարուստները, և թե՛ աղքատները զգում են նույնը, բոլորն էլ ունեն անձնական կարծիք, ոչ ոք անձեռնմխելի չէ հիվանդությունից և մահից: Տեխնոլոգիայի զարգացմամբ ամեն ինչ կփոխվի. կարո՞ղ են «հասարակ» մարդիկ և ֆիզիկական կամ մտավոր գերտերություններ ունեցողները խաղաղ համատեղվել:
3. Ընտանիքի և ամուսնության հաստատության փլուզումը
Պատկերացրեք, որ շուտով կկարողանաք կյանքի տևողությունը հասցնել 150 տարվա` չխոսելով անմահության հնարավորության մասին:
Եթե դա տեղիունենա, անհրաժեշտ կլինի ամբողջությամբ վերակառու-ցել հասարակությունը: Կփոխվեն ամուսինների միջև հարաբերությունները,այլ մոտեցումկլինի երեխաների դաստիարակմանը: Այսօր ամուսինները խոստանում են միասին լինել «մինչև մահը», և ընտանեկան կյանքի մեծ մասը նվիրում են իրենց ծնողական դերին: Բայց ի՞նչ կլինի, եթե 150 տարի ապրենք: Ամուսնանալով 40 տարեկանում և 70 տարեկանում երեխաներին դաստիարակելով՝ զույգը միասին կանցկացնի ևս ամբողջ 80 տարի: Կնոջ համար ավելի դժվար կլինի առաջնահերթությունը, քանի որ մայրությունը կդառնա իր փոքրիկ կյանքի ուղևորության միայն փոքր ժամանակահատվածը: Իսկ ահա «մինչև մահը մեզ կբաժանի» ամուսնությունն ապրելու հնարավորությունը կդառնա լիովին պատրանքային:
4. «Մասնագիտության» հայեցակարգը կկորցնի իր նշանակությունը, իսկ բռնապետները կզավթեն իշխանությունը
Ինչի՞ է կվերածվի մարդկանց մասնագիտական կյանքը, եթե մենք ապրենք 150 տարի կամ ավելի: Դժվար թե հնարավոր լինի, երբ մեկ անգամչսովորելով, մեկ դարից ավելի աշխատել մեկ ոլորտում: Ինչպե՞ս կզգայիք, եթե ձեր 120-ամյա ղեկավարը մտածեր ավատատիրական իրավունքի ժամանակաշրջանի կատեգորիաներով: Կամ, պատկերացրեք, որ բռնապետները երբեք չմահանային: Այդ դեպքում Ստալինը և Մաոն մինչև հիմա կմնային իրենց պաշտոններում: Ապագայի տիրակալների հետ նման հեռանկարն այլևս ուրվական չի թվում:
5. Անձը կկորցնի ընտրելու հնարավորությունը
Դա տրամաբանական հետևանք է ոչ միայն քաղաքական ընտրություններում: Տեխնոլոգիայի զարգացումը մարդկանց տնտեսության տեսանկյունից կդարձնի անօգուտ արարածներ: Արդեն հիմա ալգորիթմներն ավելի լավ որոշումներ են կայացնում, քան մարդիկ: Հարարին կանխատեսում է շատ մասնագիտությունների անհետացում առաջիկա տարիներին. ռոբոտներն ավելի լավ են հաղթահարելու ֆոնդային առևտրի, գործարանի աշխատողների, բանկային ծառայողների, ճանապարհորդական գործակալների, բժիշկների և փաստաբանների գործառույթները: Ստեղծվել են բազմաթիվ ծրագրեր, որոնք ավելի արդյունավետ են, քան մարդիկ իրականացնում են տարբեր առաջադրանքներ գործունեության բոլոր ոլորտներում՝ «Watson» բժշկական ախտորոշման համակարգ, «Mattersight» հաճախորդների սպասարկում, «Uber» տաքսի օպերատոր, «VITAL» ֆինանսական խորհրդատու, արհեստականերաժշտության կոմպոզիտոր «EMI» և այլն: Այն կայքերը, որ-տեղ մենք գնումներ ենք կատարում, սովորում ենք կանխատեսել մեր նախասիրությունները, որպեսզի մեր փախարեն կատարեն լավագույն ընտրությունը:
Ամենակարողության զգացումը մթագնում է ժամանակակից մարդկանց աչքերը: Միգուցե, արդեն այս դարում մենք ստիպված կլինենք պաշտպանվել մեր իսկ ձեռքերով ստեղծված սպառնալիքներից: Կարո՞ղ ենք, արդյոք, համարժեք արձագանքել այս մարտահրավերներին:
Մարատ Ստեփանյան 